حكم يك مجموعهء به هم پيوسته و مرتبط و متصل دارد ؛ « 1 » چنان كه خداوند مىفرمايد : كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ . « 2 » پنجم : از واژهء « به غير علم » در روايات نهى از تفسير به رأى ، استفاده مىشود كه نظر دادن ، بدون علم و آگاهى نيز داراى مجازات و سرزنش است و از مصاديق تفسير به رأى خواهد بود و اين نكته با آنچه كه در شرايط مفسر بيان شده است متناسب است ، زيرا مفسر بايد با علوم زيادى كه مهم‌ترين آنها ادبيات ، لغت ، كتاب و سنت است ، بلكه با پانزده علم ( از جمله علم الموهبه ) « 3 » آشنايى داشته باشد تا بتواند قرآن را تفسير نمايد . ششم : يكى از موارد تفسير به رأى و حكم صادر كردن از قرآن كريم كه موجب هلاكت انسان است ، اين كه بدون آشنايى به آيات ناسخ و منسوخ دربارهء قرآن نظر دهد ، چنان كه از سخن على عليه السّلام استفاده مىشود كه به آن قاضى فرمود : چون ناسخ و منسوخ را نمىشناسى خود و ديگران را هلاك كرده‌اى . ديدگاه‌ها در معناى تفسير به رأى پيش از آن كه به ديدگاه‌هاى مختلف مفسران در معناى تفسير به رأى پرداخته شود . لازم است معناى واژه‌هاى « تفسير » ، « باء » و « رأى » روشن شود : واژهء تفسير چنان كه در آغاز نوشتار بيان شده است ، به معناى پرده برداشتن ، بيان ، كشف كردن و روشن نمودن است . « رأى » به معناى اعتقاد شخصى به يكى از دو معناى مخالف هم ، كه اين اعتقاد براساس گمان و تخمين باشد . « 4 » و نيز به معناى نظر دادن انسان در امرى نيز آمده ، « 5 » افزون بر آن ، بر

--> ( 1 ) ر . ك : الميزان ، ج 3 / 76 و 77 . ( 2 ) هود / 1 . ( 3 ) علم الموهبه ، علمى است كه برگرفته از عمل باشد چنان كه رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود : « من عمل بما علم ورثه اللّه علم ما لم يعلم » . ( ر . ك . الميزان ، ج 3 / 77 به نقل از الاتقان سيوطى . ) ( 4 ) راغب مفردات ، 188 ، مادهء رأى . ( 5 ) التحقيق فى كلمات القرآن ، ج 4 / 11 ، به نقل از : مقائيس اللغة .